رفتار درمانی
رفتار درمانی راهکاری است که به جنگ اختلالات و مشکلات بسیار میرود و بسیار مؤثر و مفید است. این تکنیک روانشناسی مشخص میکند رفتارهای اشتباه ناشی از گذراندن مراحل سخت زندگی و شرایط خاص است و در تلاش است آنها را اصلاح یا با رفتارهای مثبت جایگزین کند. برخی از این اختلالات شامل افسردگی، اضطراب، ترس و... است که بر خلق و روحیات فرد تأثیر منفی میگذارد و باعث بروز عادت و رفتارهای نامناسب میشود.
هر چقدر رفتارهای مخرب ماندگارتر باشد، زندگی فرد را با چالشهای بیشتری روبهرو میکند. در حالی که با کمک رفتار درمانی، میتوان عادت و رفتارهای منفی را کنار گذاشت و بهمرور زمان رفتارهای مثبت و اثربخش را جایگزین آنها کرد. این روزها این روش درمانی بهعنوان یکی از مؤثرترین روشهای درمانی اختلالات روان شناخته میشود و از تکنیک و روشهای مختلفی تشکیل شده است.
رفتار درمانی چیست
رفتار درمانی یکی از اصطلاحات رایج حوزه روانشناسی است که اختلالات سلامت روان را درمان میکند. در روند درمانی، رفتارهای مخرب و ناسالم شناسایی و تکنیکهای مختلفی برای تغییر آنها استفاده میشود. متخصص روانشناس با تجربه و سابقه کاری بالا، درمانگر را براساس نوع اختلال و شدت آن درمان میکند و بهکمک مهارتها و تجربههای شخصی، جلسات درمانی را بر پایه تکنیکهای مؤثر پیش میبرد.
کاربردهای رفتار درمانی
این تکنیک، مناسب درمان اختلالات روان گفته شده در زیر است و بهکمک آن، بسیاری از اختلالات روانی بهخوبی رفع میشود:
· مسائل در رابطه با مدیریت خشم
· افسردگی
· پارانویا
· اختلالات هراس و حملات پانیک
· اضطراب
تکنیکهای رفتار درمانی بر کنترل و کاهش اختلالات روان نیز مؤثر است و حتی بهعنوان یک روش مکمل همراه روشهای درمانی مانند دارو درمانی، نوروتراپی و روان درمانی استفاده میشود:
· اختلال وسواس فکری
· افکار خودکشی و آسیب به خود
· انواع فوبیا
· اختلال دو قطبی
· اختلال استرس پس از سانحه و یا حوادثی که باعث ایجاد اختلالا رفتاری میشوند مانند سکته مغزی
· اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر
· اختلالات اشتها و پرخوری عصبی
رفتار درمانی چگونه عمل میکند
برای شروع رفتار درمانی باید نزد درمانگر و روانشناس بروید. او با تجربه و مهارت کافی، نوع اختلال و مشکل پیش آمده را شناسایی و براساس آن، یکی از تکنیکهای درمانی را انتخاب میکند.
در اولین جلسه، تشخیص مشکل و اختلال رخ داده بررسی میشود. دلایل بروز این عادتهای ناخوشایند و مخرب چندان اهمیت ندارد و در روند درمانی تأثیرگذار نیست. تنها موضوع مهم این است که رفتارهای ناسالم بهخوبی مشخص شود و به فکر تغییر آن باشید.
برای مثال، اگر احساس میکنید توانایی دفاع کردن از حق خود را ندارید و هنگامی که میخواهید محکم صحبت کنید، دچار اضطراب شدید میشوید، این نگرانی ممکن است ریشه در دوران کودکی تان داشتهباشد. اما در روند درمانی دلیل اصلی بروز این اختلال مهم شمرده نمیشود. تنها روشهایی به شما پیشنهاد میشود که بهکمک آنها بتوانید استرسهای ناگهانی را کنترل کنید و رفته رفته رفتارهای ناسالم خود را کنار بگذارید.
تکنیکهای رفتار درمانی
این روش درمانی براساس تکنیکهای مختلف طراحی شدهاست و هر کدام از تکنیکها براساس نوع اختلال بیمار انتخاب میشود. انواع روشهای درمانی به شرح زیر است:
1. رفتار درمانی شناختی
یکی از رایجترین تکنیکها، رفتار درمانی شناختی است. در واقع با ترکیب رفتار درمانی و شناخت درمانی جلسات برگزار میشود و بیمار به افکار و احساسات خود تمرکز بیشتری پیدا میکند. رفتار درمانی شناختی بیشتر مشکلات فعلی را هدف قرار میدهد و به حل آنها میپردازد. در دراز مدت نیز، تفکرات و الگوهای سالم را جایگزین افکار و رفتارهای ناسالم میکند.
2. بازی درمانی کودکان
خبر خوبی که در حوزه رفتار درمانی وجود دارد این است که قابلیت درمان اختلالات و مشکلات روحی و روانی کودکان را نیز دارد. این تکنیک بهوسیله بازیهای خاص احساسات و اختلالات کودک را مورد هدف قرار میدهد و با تحلیلهای بهدستآمده، مشکلات را شناسایی میکند. برای مثال، کودک چه نقاشی ای میکشد یا با خمیربازی چه اشکالی را ترسیم میکند.
در حقیقت، رفتار درمانی بازی کودکان، احساسات و مشکلات آنها را از طریق بازی به نمایش میگذارد. درمانگر نیز کودک را برای کنار آمدن و حل مشکل همراهی میکند.
3. حساسیت زدایی منظم
این تکنیک برای رفع انواع فوبیا استفاده میشود. طی آن، درمانگر فرد را برای رهایی از ترس و اضطراب راهنمایی میکند و روشهای آرامش بخش و بهبود تنفس را به او میآموزد. بدین شکل، عوامل فوبیا کنترل و تکنیکهای آرام سازی احساسات جایگزین میشود. فرد نیز بهمرور زمان، با عامل فوبیا کنار میآید.
برای مثال، اگر از حیوان خاص مانند سوسک وحشت دارید، در جلسات رفتار درمانی، متخصص از شما میخواهد آن در ذهنتان تداعی کنید. همچنین تصاویر و ویدئوهایی از آن را به نمایش میگذارد. در مراحل بعدی نیز تکنیکهای آرام سازی را به شما میآموزد تا بر ترس و اضطرابهایتان غلبه کنید. حتی ممکن است برای دوری از ترس، شما را با عامل اصلی روبهرو کند.
فوبیا یکی از اختلالات رایج روانی است که بسیاری از افراد به آن دچار هستند. این مشکل غیرمنطقی فرد را با اضطراب و تنشهای شدید روبهرو میکند و موجب وحشتهای دور از ذهن میشود.
4. بیزاری درمانی
از دیگر تکنیکهای رفتار درمانی میتوان به بیزاری درمانی اشاره کرد. این روش در روند درمانی مصرف مواد مخدر و اعتیاد کاربرد دارد و دلیل اصلی این مشکل را به یک اتفاق یا عامل دردناک گره میزند. با تشخیص دلیل اصلی، فرد کم کم از رفتار ناشایست خود فاصله میگیرد.
برای مثال، افرادی که تصمیم به ترک مصرف مشروبات الکلی دارند، زیر نظر روانپزشک و درمانگر دارو مصرف میکنند. این داروها موجب میشود هنگام مصرف نوشیدنیهای حاوی الکل، با تهوع و سردردهای شدید مواجه شوند. چنین اثرات ناخوشایندی به فرد کمک میکند مصرف این نوشیدنیها را کنار بگذارد و کم کم به زندگی سالم برگردد.
مزایای رفتار درمانی
این عملکرد درمانی میتواند با مزایای گفته شده در زیر همراه باشد:
· کاهش رفتارهای ناپسند
· تقویت رفتارهای مفید و سالم
· توانایی مدیریت تکیه
· افزایش بهرهوری
· بهبود کیفیت زندگی
· بهبود روابط اجتماعی
با شروع درمان، اثرات آن در کوتاه مدت مشاهده میشود.
تأثیر رفتار درمانی چقدر است
نحوه عملکرد رفتار درمانی براساس عوامل مختلف مانند نوع تکنیک، شرایط بیمار و... بستگی دارد. براساس مشاهدات، حدود 75 درصد افراد تحت درمان، نتایج مثبت و اثربخشی را مشاهده کردند. البته این گفته بدین معنا نیست که دیگر تکنیکهای روانشناسی انتخاب بهتری برای درمان هستند یا رفتار درمانی برای هر شرایطی انتخاب مناسب بهحساب میآید.
زمانی میتوان گفت، تأثیر رفتار درمانی قطعی است که دچار اختلالات اضطرابی مانند استرس بعد از حادثه، وسواس فوبیا و اختلال وحشت زدگی شده باشید. اما برای رفع اختلالات مصرف مواد مخرد، ممکن است تأثیرات متفاوتی داشتهباشد.
سخن پایانی
رفتار درمانی یکی از راهکارهای مؤثر برای رفع مشکلات روانی و رفتاری است. با تکیهبر اصول یادگیری و شناسایی رفتارهای ناشایست به بهبود وضعیت روانی میپردازد. وجود استرس، اضطرابها، افسردگی و اختلالات رفتاری زندگی بسیاری از افراد تحتتأثیر قرار گرفته است که با تمرکز بر تغییر رفتارها میتوان رفتارهای مثبت و اثربخش را تقویت نمود. همچنین به مهارتهای سازنده دسترسی پیدا کرد و به زندگی بهتر رسید.
