گفتاردرمانی یا آسیب شناسی گفتار و زبان یکی از رشته های بسیار مهم توانبخشی است که فقط در دانشگاه های سراسری علوم پزشکی تدریس می شود. به افرادی که از این رشته فارغ التحصیل می شوند متخصص گفتاردرمانگر یا پاتولوژیست زبان و گفتار گویند.
گفتاردرمانگران به صورت تخصصی به ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات دهانی، زبانی، کلامی و هر گونه اختلالی که در توانایی برقراری ارتباط انسان ها از طریق گفتار و زبان اختلال ایجاد کند می پردازند. متخصصان گفتاردرمانی خدمات گفتاردرمانی را در تمام سنین از کودکی تا بزرگسالی در دو حیطه گفتاردرمانی کودکان و گفتاردرمانی بزرگسالان ارائه می کنند.
همه افرادی در همه سنین که دچار اختلالات دهانی، کلامی و گفتاری می شوند باید برای ارزیابی، تشخیص و درمان به گفتاردرمانی مراجعه کنند. گفتاردرمانگر بعد از تشخیص نوع اختلال، با توجه به سن مراجع تمرینات گفتاردرمانی کودکان و گفتاردرمانی بزرگسالان را به صورت تخصصی به مراجعان در کلینیک و منزل ارائه می کند.
کودکان به دلایل مختلفی دچار اختلالات گفتاری یا تاخیر در گفتار می شوند و به همین دلیل نیاز به خدمات گفتاردرمانی دارند. اختلالاتی در کودکان مانند تاخیر گفتار، لکنت، اوتیسم، فلج مغزی، کم شنوایی، عقب مانده ذهنی و ... نیاز به خدمات گفتاردرمانی دارند. به یاد داشته باشید هر چه درمان اختلالات گفتاری کودکان در سنین پایین تر شروع شود نتیجه درمان بهتر خواهد بود.
اختلالات طیف اوتیسم، آسپرگر، رت
تاخیر گفتاری یا تاخیر کلامی
عقب ماندگی ذهنی و کم توان ذهنی
آسیب شنوایی و کم شنوایی
فلج مغزی یا سی پی (CP)
اختلال لکنت
شکاف کام و شکاف لب
اختلالات ژنتیکی مانند سندروم داون
نوزاد نارس با اختلالات مکیدن، جویدن و بلع (اختلال بلع)
اختلالات یادگیری (اختلال در خواندن، نوشتن و ریاضیات)
اختلالات تولیدی شامل دیزآرتری و آپراکسی
نارسا خوانی (دیس لکسیا) و اختلالات تلفظی
اختلالات عصبی عضلانی (دیستروفی ها و میوپاتی های عضلانی)
بزرگسالان و سالمندان هم به دلایل مختلفی دچار اختلالاتی در ناحیه دهان و اختلالات گفتاری می شوند که برای تشخیص نوع اختلال و درمان آن باید به گفتاردرمانی مراجعه کنند. اختلالات و بیماری هایی در بزرگسالان مانند سکته مغزی، لکنت، سرطان حنجره، پارکینسون و ... نیاز به خدمات تخصصی گفتاردرمانی دارند. مثلا فردی که سکته مغزی می کند به دلیل آسیب به مغز عضلات ناحیه صورت و دهان فلج می شوند و دچار اختلال بلع و اختلال گفتاری می شود که برای برگشت عملکرد عضلات نیاز به گفتاردرمانی دارد یا افرادی که دچار لکنت می شوند برای درمان آن و روان صحبت کردن نیاز به تمرینات گفتاردرمانی دارند.
سکته مغزی
ضربه مغزی و آسیب های تروماتیک مغزی
تومور و توده مغزی
پارکینسون
اختلالات عصبی عضلانی (دیستروفی ها و میوپاتی های عضلانی)
ام اس، اس ام ای، ای ال اس
انواع اختلالات صوتی
تومورها و سرطان حنجره
اختلالات بلع
اختلالات حسی در ناحیه صورت و دهان
ضعف عضلات صورت (آبریزش دهانی)
اختلال لکنت
اختلال دیزآرتری
اختلال آپراکسی
اختلال آفازی
امروزه با پیشرفت تکنولوژی و ابزارهای ارتباطی شاهد شیوه ی نوینی از درمان به نام درمان آنلاین هستیم که یکی از آنها گفتاردرمانی آنلاین است. بسیاری از بیماران به دلایل متفاوتی مانند دوری مسیر، هزینه رفت و آمد، محدودیت و ناتوانی بیمار برای مراجعه حضوری از گفتاردرمانی آنلاین استفاده می کنند. در این روش متخصص گفتاردرمانگر از طریق شبکه های اجتماعی در موبایل یا لپ تاپ بیمار را از راه دور ارزیابی می کند و تمرینات گفتاردرمانی را از همین طریق با مراجع انجام می دهد و از بیمار می خواهد این تمرینات را هر روز تکرار کند. در نظر داشته باشید برای نتیجه گیری بهتر لازم است هر چند ماه یک بار مراجع به صورت حضوری توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود تا میزان تغییر و پیشرفت او بررسی شود و برنامه درمانی جدیدی دریافت کند.
گفتاردرمانی در منزل نوع دیگری از گفتاردرمانی می باشد که مثل گفتاردرمانی آنلاین در کلینیک و مرکز انجام نمی شود. بسیاری از مراجعان شرایط مراجعه حضوری به کلینیک را ندارند و ترجیح می دهند از خدمات گفتاردرمانی در منزل استفاده کنند.در این روش گفتاردرمانگر به منزل بیمار مراجعه می کند و بیمار را درمنزل ارزیابی و بررسی می کند و تمرینات گفتاردرمانی را طوری طراحی می کند که فرد بتواند در خانه انجام دهد. گفتاردرمانی در منزل هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان امکان پذیر است، با این تفاوت که هزینه ویزیت گفتاردرمانی در منزل نسبت به ویزیت گفتاردرمانی در کلینیک متفاوت است. کلینیک توانبخشی نیک خدمات گفتاردرمانی در منزل را به صورت تخصصی برای همه مراجعان در همه نقاط تهران ارائه می کند.
گفتاردرمانی و کاردرمانی هر دو از رشته های بسیار مهم توانبخشی هستند با این تفاوت که بیمارانی که دچار اختلالات جسمی حرکتی و ذهنی شناختی می شوند به کاردرمانی مراجعه می کنند و بیمارانی که دچار اختلالات دهانی، کلامی و گفتاری می شوند به گفتاردرمانی مراجعه می کنند. متخصصان هر دو رشته خدمات درمانی را در همه سنین از کودکی تا بزرگسالی به مراجعان ارائه می کنند. تعداد کمی از مراجعان فقط نیاز به کاردرمانی یا فقط نیاز به گفتاردرمانی دارند در صورتی که اکثر مراجعان نیاز دارند همزمان از خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی استفاده کنند تا هم مشکلات جسمی و ذهنی مراجع درمان شوند و هم اختلالات گفتاری او و به دنبال آن بیمار با سرعت بیشتری پیشرفت کند.
همه افرادی که دچار اختلالات گفتاری می شوند نیاز شدیدی به تمرینات گفتاردرمانی دارند. این تمرینات بسیار مهم هستند و حتما باید توسط متخصص گفتاردرمانگر انجام شوند در غیر اینصورت نه تنها باعث درمان نمی شوند بلکه به مراجع آسیب هم می زنند. چند نمونه از تمرینات گفتاردرمانی:
حرکات زیر را در ناحیه دهان انجام دهید تا مراجع هم تکرار کند:
دهان را باز و بسته کنید
زبان را به دندان های بالا و پایین بزنید و زبان را داخل دهان جمع کنید و به بیرون دهان ببرید
غنچه کردن لب ها و دایره ای کردن لب ها
با لب های باز دندان ها را روی هم قرار دهد
تنفس دیافراگمی یعنی دم و بازدم های عمیق طوری که شکم و سینه حرکت کند
فوت کردن شمع و باد کردن بادکنک
حبس کردن نفس
تمرینات بالا با اهداف زیر انجام می شود:
تقویت عضلات ناحیه گلو حنجره و دهان
تعدیل تون عضلات مربوط اعمال بلع، گفتار و زبان
تولید اصوات، کلمات و جملات
تقویت و بهبود توجه و تمرکز
تقویت مهارت های ارتباطی و تعاملی با دیگران
هر کاری که انجام می دهید در طول روز همراه با توضیح دادن آن باشد مثلا در حین تمیز کردن خانه بگویید الان دارم خانه را جارو می زنم یا خانه را مرتب می کنم و همینطور در حین ماشین بازی کردن با کودک بگویید ماشین را اینجا پارک می کنم
تا جایی که می توانید صداهای مختلفی از خود در بیاورید و کلمات را تکرار کنید تا کودک به دهان شما نگاه کند و مثل شما تکرار کند
از کلمات کمتری در جمله استفاده کنید و تا جای ممکن جملات ساده به کار ببرید مثلا به جای اینکه بگویید: بلند شو و توپ را از اتاقت بیار
بگویید: توپ را بیار
مراکز گفتاردرمانی و کاردرمانی بسیار زیادی در تهران وجود دارند اما فقط تعداد محدودی از این کلینیک ها جزو بهترین مراکز گفتاردرمانی قرار می گیرند. اما چه ویژگی هایی باعث می شوند که یک کلینیک جزو بهترین و مجهزترین مرکز توانبخشی قرار گیرد. چند مورد از ویژگی های بهترین کلینیک و مرکز گفتاردرمانی:
-وجود تیم درمان حرفه ای و با سابقه بالا که کد نظام پزشکی دارند
-داشتن تجهیزات مدرن و فضای مناسب کلینیک برای درمان
-مسیر مناسب مرکز و دسترسی داشتن به وسایل حمل و نقل عمومی
-داشتن بخش های تخصصی برای کودکان و بزرگسالان
هر کلینیک گفتاردرمانی باید همه ویژگی هایی که ذکر شد را دارا باشد تا جزو بهترین مراکز گفتاردرمانی قرار گیرد. یکی از بهترین های کلینیک گفتاردرمانی در غرب تهران کلینیک توانبخشی نیک می باشد زیرا تمام خدمات گفتاردرمانی را که شامل گفتاردرمانی کودکان، گفتاردرمانی بزرگسالان، گفتاردرمانی آنلاین و گفتاردرمانی در منزل می شود به مراجعان ارائه می کند.